Τετάρτη, 19 Φεβρουαρίου 2014

Οι ονοματικοί ετερόπτωτοι προσδιορισμοί

α) Σε γενική
Κτητική: δηλώνει τον κτήτορα του ονόματος που προσδιορίζει, οκία το Μιλτιάδου
Δημιουργού: δηλώνει τον δημιουργό του προσδιοριζομένου ονόματος, νόμος Σόλωνος
Διαιρετική: δηλώνει ένα σύνολο από ομοειδή πρόσωπα ή πράγματα, μέρος του οποίου είναι το προσδιοριζόμενο όνομα, πολλοὶ τῶν ἀνθρώπων. Η γενική διαιρετική συνάπτεται και με τον υπερθετικό βαθμό, γενναιότατος  τῶν Ἑλλήνων
Συγκριτική: είναι μια μορφή εκφοράς του β΄ όρου σύγκρισης. Συνάπτεται με επίθετα ή επιρρήματα συγκριτικού βαθμού (αλλά και με επίθετα που έχουν συγκριτική σημασία: διάφορος, ἐναντίος, ἂλλος, ἕτερος, ἀλλοῖος κ.τ.ό.),  τέχνη ἐπιστήμης διάφορος.
Ύλης: δηλώνει το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο το προσδιοριζόμενο όνομα, στέφανος δάφνης
Περιεχομένου: δηλώνει από τι αποτελείται ή τι περιέχει το προσδιοριζόμενο όνομα, ἡ στρατιά τῶν Ἑλλήνων
Ιδιότητας: δηλώνει ιδιότητα του ονόματος που προσδιορίζει και συνήθως συνοδεύεται από αριθμητικό, παῖς τριῶν ἐτῶν
Αξίας ή τιμήματος: δηλώνει την αξία (υλική ή ηθική) του ονόματος που προσδιορίζει. Την συναντούμε συνήθως με τα επίθετα ἄξιος, ἀνάξιος, ἀντάξιος, τίμιος (αυτός που έχει αξία), ὤνιος, ὠνητός, ἀξιόχρεως, δωρήσατο φιάλην ργυρν ξίαν δέκα μνν.
Αιτίας: δηλώνει την αιτία της έννοιας του ονόματος που προσδιορίζει. Συνάπτεται συνήθως με επίθετα και ουσιαστικά που δηλώνουν ψυχικό πάθος (εὐδαίμων, μακάριος, θαυμάσιος, φόβος, λύπη, ὀργή, χαρά κλπ) καθώς και επίθετα ή ουσιαστικά δικανικής σημασίας (αἴτιος, ἀναίτιος (= αθώος), ἔνοχος, ὑπαίτιος, ὑπεύθυνος, ὑπόδικος, γραφή (= έγγραφη καταγγελία, π.χ. γραφὴ ὕβρεως) Οὐδεὶς ἔνοχός ἐστι δειλίας.
Υποκειμενική: δηλώνει το υποκείμενο της ενέργειας του προσδιοριζόμενου ονόματος. Βρίσκεται, αν μετατρέψουμε σε ρήμα (ενεργητικής φωνής) το προσδιοριζόμενο όνομα, οπότε η γενική γίνεται υποκείμενό του, ἡ νίκη τῶν Ἑλλήνων (νίκησαν οι Έλληνες)
Αντικειμενική: βρίσκεται, αν μετατρέψουμε το προσδιοριζόμενο όνομα σε ρήμα, οπότε η γενική γίνεται αντικείμενό του,  ὁ πόθος τῆς πατρίδος (ποθώ την πατρίδα).  
Ακόμη:
Με γενική αντικειμενική συντάσσονται ονόματα (ουσιαστικά ή επίθετα) ομόρριζα με ρήματα που δέχονται αντικείμενο σε γενική. Επίθετα που συντάσσονται με γενική αντικειμενική είναι κυρίως όσα σημαίνουν:
Μνήμη ή λήθη: μνήμων, μνήμων, πιλήσμων κ.ά. μνήμων τν εεργετν 
Επιμέλεια ή αμέλεια, φειδώ ή αφειδία: πιμελής, μελής, ολίγωρος, φειδωλός, φειδή κ.ά. πιμελς γαθν 
Κυριότητα, εξουσία ή το αντίθετο: γκρατής, κύριος, κράτωρ, πήκοος κ.ά. γκρατς γέγονε πολλν χρημάτων 
Εμπειρία ή απειρία, επιτυχία ή αποτυχία: μπειρος, πιστήμων, πειρος, ήθης, πιτυχής, ποτυχής κ.ά. μπειρος πολέμου κα γώνων 
Συμμετοχή, πλησμονή: μέτοχος, κοινωνός, μεστός, πλήρης, μπλεως κ.ά. νεότης λπίδος πλήρης στίν. 
Χωρισμό, στέρηση, απομάκρυνση, απαλλαγή: γνός, γονος, μέτοχος, μοιρος, παίδευτος, γυμνός, λεύθερος, νδεής, ρημος, κενός, ρφανός κ.ά.  ρφανός μητρός 
Διαφορά: λλος, λλότριος, διάφορος, τερος κ.ά. Η γενική που εξαρτάται από τα επίθετα αυτά χαρακτηρίζεται και συγκριτική. πιστήμη πιστήμης διάφορος.
Τα σε –ικός ενεργητικά, όπως πρακτικός, ποιητικός, ποριστικός (τινός). ξεταστικός τν τοιούτων ργων
Σημείωση α: η γενική αντικειμενική μεταφράζεται συχνά με εμπρόθετο προσδιορισμό π.χ. ποβάσεις τς γς (αποβάσεις ες τη γν), ο θεν ρκοι (ο πρός τους θεούς ρκοι), το Μεγαρέων ψήφισμα (το ψήφισμα περί των Μεγαρέων),  πικούρημα τς χιόνος (κατά τς χιόνος)
 Σημείωση β. με γενική αντικειμενική συντάσσονται και επιρρήματα, παράγωγα επιθέτων που συντάσσονται με γενική αντικειμενική π.χ. νεχώρουν μάλα περοπτικς τν ναντίων (=περιφρονώντας τους αντιπάλους), οκ πείρως ατο χω.

Β. Σε δοτική
Ι. Δοτική αντικειμενική: Η δοτική αντικειμενική φανερώνει το αντικείμενο της ενέργειας που δηλώνει η προσδιοριζόμενη λέξη,  ἡ ὑπακοὴ τοῖς ἄρχουσιν
Με δοτική αντικειμενική συντάσσονται:
 Α. ουσιαστικά παράγωγα ρημάτων που συντάσσονται με δοτική π.χ. ἡ τοῦ θεοῦ δόσις ἡμῖν.

Β. επίθετα που δηλώνουν:
Φιλία-έχθρα,                                                       π.χ. τάχος καὶ ὁργὴ εὐβουλίᾳ ἐναντία
Ωφέλεια-βλάβη,                                                   ἐπιθυμία βλαβερὰ σώματι καὶ ψυχῇ.
Ευπείθεια-υποταγή,                                           ἅπαντα τῷ πλουτεῖν ἔσθ’ ὑπήκοα
Το αρμόζον-το πρέπον,                                  τὰ γυναιξὶ πρεπωδέστατα
Ταυτότητα-ομοιότητα-ισότητα-συμφωνία,      οἱ πονηροὶ ἀλλήλοις ὅμοιοι
Ακολουθία-διαδοχή,                                                    ἀκόλουθα τούτοις πράττω
Προσέγγιση-μείξη,                                                χώρα ὅμορος τῇ Λακεδαίμονι
Τα σύνθετα με τις προθέσεις σύν και ἐν,     αἰδὼς καὶ φόβος ἔμφυτα τοῖς ἀνθρώποις εἰσίν.
Σημείωση: με δοτική αντικειμενική συντάσσονται και επιρρήματα συνώνυμα ή παράγωγα επιθέτων και ρημάτων που συντάσσονται με δοτική, όπως π.χ. ὁμοίως, ἑπομένως, συμφώνως, ἅμα (=συγχρόνως), ὁμοῦ (=μαζί) κ.τ.ό. ὁμοίως ἐκείνῳ

ΙΙ. Δοτική της αναφοράς: συντάσσεται με επίθετα (σθενής, δεινός, καλός, δυνατός, επροσήγορος, κανός, σχυρός, τραχύς, φοβερός, ταχύς κ.ά) και περιορίζει τη σημασία τους μόνο στη δική της σημασία, π.χ. τῇ φωνῇ τραχύς.

Γ. Σε αιτιατική
Αιτιατική της αναφοράς ή του κάτα τι συντάσσεται με επίθετα και περιορίζει τη σημασία τους μόνο στη δική της σημασία. Συνηθισμένες αιτιατικές της αναφοράς είναι: τὸ ὕψος, τὸ εὖρος, τὸ μῆκος, τὸ βάθος, τὸ γένος, το ὄνομα, τὸ πλῆθος, τὸν ἀριθμόν. π.χ. Δέκα τὸν ἀριθμόν.


Άσκηση
Να αναγνωρίσετε τους ετερόπτωτους προσδιορισμούς, να τους χαρακτηρίσετε και να μεταφράσετε τα παραδείγματα.
- Νόμος Λυκούργου τάττει τοτο.
- Ο λόγοι εσ σοι τος ργοις.
- ν ποταμς Κύθνος τ νομα.
- Ατη μοίαν τας δούλαις εχε τν σθτα.
- Ο ρωες θάνατοί εσι τ κλέος.
- Οδεμία πνο νέμου κούετο.
- Α τν πολέμων κβάσεις δηλοί εσιν.
- Οτος γένετο βελτίων τν ψυχήν.
- Τ ρος θαυμάσιόν στι τ μέγεθος.
 - Βέβαιοι σύμμαχοι Θηβαίων σονται.
 - Τ κοινν το θεάτρου.
 - Κόσμημα πολλν μνν.
 - φιξις τν στρατιωτν ες τ στρατόπεδον.
- τερον τ δ το γαθο.
- πειρος γραμμάτων ο βλέπει βλέπων.
 -ρκνιοι μν πρτοι φλοι μν γνοντο
-Κερκυραοις δ τοσδε ξυμμχοις οσι βοηθο λθομεν
-τος δ ρχοντας λεγομνους νν πηρτας τος νμοις κλεσα

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου