Εισαγωγή: Δ3. Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη -Ξεν. Απομν. 1.2.62-64

Τα κεφάλαια από την Εισαγωγή στην Αρχαία Ελληνική Φιλοσοφία που περιλαμβάνονται στην διδακτέα-εξεταστέα ύλη των αρχαίων Ελληνικών της Γ΄ λυκείου, αντιμετωπίζονται συνήθως από τους μαθητές μας ως πληροφορίες αυτόνομες, ανεξάρτητες από τα κείμενα που ακολουθούν στο εγχειρίδιό τους, γι αυτό και τις περισσότερες φορές προσπαθούν, αντί να τις κατανοήσουν, να τις παπαγαλίσουν. 

Το αδίδακτο που προτείνεται εδώ συνδέεται με το κεφάλαιο Δ3. Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη  και έχει στόχο να οδηγήσει τα παιδιά να αντλήσουν μόνα τους τα στοιχεία και να τα συνδέσουν με τις πληροφορίες της Εισαγωγής. 

Diotti, Ο θάνατος του Σωκράτη, Μουσείο Κρεμώνας (Ιταλία)

Εξυπακούεται ότι κατά την επεξεργασία του κειμένου μπορεί να ακολουθείται η διαδικασία που προτιμά ο διδάσκων (συντακτική ανάλυση π.χ.), αν και προσωπικά, όπως έχω ξαναπεί, την αποφεύγω ως αποπροσανατολιστική. Το κείμενο προσφέρεται επίσης για επανάληψη των συντακτικών λειτουργιών της γενικής.  

ΞΕΝ. Απομν. 1.2.62–1.2.64

[1.2.62] Ἐμοὶ μὲν δὴ Σωκράτης τοιοῦτος ὢν ἐδόκει τιμῆς ἄξιος εἶναι τῇ πόλει μᾶλλον ἢ θανάτου. καὶ κατὰ τοὺς νόμους δὲ σκοπῶν ἄν τις τοῦθ’ εὕροι. κατὰ γὰρ τοὺς νόμους, ἐάν τις φανερὸς γένηται κλέπτων ἢ λωποδυτῶν ἢ βαλλαντιοτομῶν ἢ τοιχωρυχῶν ἢ ἀνδραποδιζόμενος ἢ ἱεροσυλῶν, τούτοις θάνατός ἐστιν ἡ ζημία· ὧν ἐκεῖνος πάντων ἀνθρώπων πλεῖστον ἀπεῖχεν.

[1.2.63] ἀλλὰ μὴν τῇ πόλει γε οὔτε πολέμου κακῶς συμβάντος οὔτε στάσεως οὔτε προδοσίας οὔτε ἄλλου κακοῦ οὐδενὸς πώποτε αἴτιος ἐγένετο· οὐδὲ μὴν ἰδίᾳ γε οὐδένα πώποτε ἀνθρώπων οὔτε ἀγαθῶν ἀπεστέρησεν οὔτε κακοῖς περιέβαλεν, ἀλλ’ οὐδ’ αἰτίαν τῶν εἰρημένων οὐδενὸς πώποτ’ ἔσχε.

[1.2.64] πῶς οὖν ἂν ἔνοχος εἴη τῇ γραφῇ; ὃς ἀντὶ μὲν τοῦ μὴ νομίζειν θεούς, ὡς ἐν τῇ γραφῇ ἐγέγραπτο, φανερὸς ἦν θεραπεύων τοὺς θεοὺς μάλιστα τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, ἀντὶ δὲ τοῦ διαφθείρειν τοὺς νέους, ὃ δὴ ὁ γραψάμενος αὐτὸν ᾐτιᾶτο, φανερὸς ἦν τῶν συνόντων τοὺς πονηρὰς ἐπιθυμίας ἔχοντας τούτων μὲν παύων, τῆς δὲ καλλίστης καὶ μεγαλοπρεπεστάτης ἀρετῆς, ᾗ πόλεις τε καὶ οἶκοι εὖ οἰκοῦσι, προτρέπων ἐπιθυμεῖν· ταῦτα δὲ πράττων πῶς οὐ μεγάλης ἄξιος ἦν τιμῆς τῇ πόλει;

Ενδεικτικές ερωτήσεις

1. Για ποια αδικήματα προβλεπόταν, σύμφωνα με το κείμενο (1.2.62-1.2.63) η θανατική ποινή στην Αθήνα;

2. Στην παράγραφο 1.2.64 να εντοπίσετε τις κατηγορίες που επέρριψαν στον Σωκράτη οι μηνυτές του. Δοκιμάστε να τις αποδώσετε με μορφή κατηγορητηρίου στα νέα ελληνικά. Μεταγράψτε το κείμενό σας στα αρχαία.

3. Συγκρίνετε το κείμενο που γράψατε με την επίσημη κατηγορία, που προτάσσεται στο κεφ. Δ3. Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη στην Εισαγωγή του βιβλίου: 

«Τάδε ἐγράψατο καὶ ἀντωμόσατο Μέλητος Μελήτου Πιτθεὺς Σωκράτει Σωφρονίσκου Ἀλωπεκῆθεν: ἀδικεῖ Σωκράτης, οὓς μὲν ἡ πόλις νομίζει θεοὺς οὐ νομίζων, ἕτερα δὲ δαιμόνια καινὰ εἰσηγούμενος· ἀδικεῖ δὲ καὶ τοὺς νέους διαφθείρων. Τίμημα θάνατος». 

4. Το κείμενο του Ξενοφώντα παρατηρούμε ότι αρχίζει και τελειώνει με την ίδια τοποθέτηση (κύκλος):  Ἐμοὶ μὲν δὴ Σωκράτης τοιοῦτος ὢν ἐδόκει τιμῆς ἄξιος εἶναι τῇ πόλει μᾶλλον ἢ θανάτου. [...] ταῦτα δὲ πράττων πῶς οὐ μεγάλης ἄξιος ἦν τιμῆς τῇ πόλει; Πώς συνδέεται η άποψη αυτή του Ξενοφώντα με τις πληροφορίες της Εισαγωγής για τη στάση του Σωκράτη στο δικαστήριο ;

"...όταν του δόθηκε ο λόγος προκειμένου, κατά τον νόμο, να προτείνει και αυτός μια ποινή, ο Σωκράτης, αντί να προτείνει λ.χ. την εξορία, πρότεινε την περιφρόνησή του και προς το δικαστήριο και προς τον θάνατο: «Τι ταιριάζει σ' έναν άνθρωπο φτωχό και ευεργέτη της πόλεως, που του χρειάζεται ελεύθερος χρόνος για να σας προτρέπει στο καλό; Τίποτα δεν του ταιριάζει τόσο όσο το να τον βάλετε στο πρυτανείο και να τον τρέφετε δωρεάν [...]. Αν λοιπόν πρέπει να προτείνω κάτι αντάξιό μου, προτείνω να τιμηθώ με σίτηση στο πρυτανείο.» [Ἀπολογία, 36d-e].

Εξεταστέα−διδακτέα ύλη της Γ΄ τάξης του Γενικού Λυκείου για τα Αρχαία Ελληνικά και την Ιστορία Γενικής Παιδείας (για το σχολ. έτος 2014−2015).

Αριθμ. 104968/Γ2

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Έχοντας υπόψη:
(...)

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Ι. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Από το βιβλίο «Αρχαία Ελληνικά, Φιλοσοφικός Λόγος», Γ΄ τάξης Γενικού Λυκείου Θεωρητικής Κατεύθυνσης, των Μ. Κοπιδάκη, Δ. Λυπουρλή, κ.ά., έκδοση 2014.

Α. Εισαγωγή:

Ι. Ο ΣΩΚΡΑΤΗΣ:
- σ. 34-39 (Κεφ. Δ2: Οι φιλοσοφικές ιδέες του Σωκράτη. Διαλεκτική, μαιευτική, ειρωνεία. Η αναζήτηση των ορισμών, η επαγωγική μέθοδος και η ηθική.
- Κεφ. Δ3 : Η δίκη και ο θάνατος του Σωκράτη).

ΙΙ. Ο ΠΛΑΤΩΝ:
- σ. 40-42 (κεφ. Ε1: Ο βίος του).

ΙΙΙ. Πλάτωνος Πρωταγόρας:
α) σ. 49-52 (Α. Η διάρθρωση του διαλόγου και τα πρόσωπα: «Εισαγωγή…» έως και «Η απάντηση του Πρωταγόρα…»)
β) σ. 56-57 (Β. Η φιλοσοφική σημασία του διαλόγου).

IV. Πλάτωνος Πολιτεία: Εισαγωγή στην Πολιτεία
α) σ. 92-93 (1. Νεανικές φιλοδοξίες και απογοητεύσεις, 2. Η συγγραφή της Πολιτείας και 3. Η σκηνοθεσία και τα πρόσωπα του διαλόγου)
β) σ. 96-102 (6. Οι τρεις τάξεις, 8. Η αγωγή των φυλάκων, 12. Οι φιλόσοφοι-βασιλείς, 13. Η δικαιοσύνη και 14. Οι φαύλες πολιτείες).
γ) σ. 113 (Η αλληγορία του σπηλαίου).

V. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ (Βίος και έργα):
α) σ. 139-141 («Πότε και πού γεννήθηκε ο Αριστοτέλης-Λίγα λόγια για την καταγωγή του» και «Ο Αριστοτέλης στην Ακαδημία του Πλάτωνα: μαθητής πρώτα, δάσκαλος στη συνέχεια»).
β) σ. 145-149 («Ο Αριστοτέλης στη Μακεδονία: δάσκαλος του Αλεξάνδρου», «Επιστροφή του Αριστοτέλη στην Αθήνα: αρχίζει η τρίτη περίοδος της φιλοσοφικής του δραστηριότητας. Ο Αριστοτέλης διδάσκει στο Λύκειο» και «Ο Αριστοτέλης εγκαταλείπει οριστικά την Αθήνα-Το τέλος της ζωής του»).

VI. Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια, σ. 151-153

VII. Αριστοτέλη Πολιτικά, σ. 178-179

Β. ΚΕΙΜΕΝΑ:

Ι. ΠΛΑΤΩΝ
Πρωταγόρας: οι ενότητες 1, 2, 3, 4, 5, 6 και 7.
Πολιτεία: οι ενότητες 11, 12 και 13

ΙΙ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
Ηθικά Νικομάχεια: οι ενότητες: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 και 10.
Πολιτικά: οι ενότητες: 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19 και 20.

ΙΙ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

1. ΚΕΙΜΕΝΟ

Αδίδακτο πεζό κείμενο αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων της αττικής διαλέκτου.

2. ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ - ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟ

α. Η ύλη που περιλαμβάνεται στα βιβλία του Γυμνασίου «Αρχαία Ελληνική Γλώσσα» Α΄, Β΄, Γ΄ Γυμνασίου, έκδοση 2014.

β. Ολόκληρη η ύλη που περιλαμβάνεται στο βιβλίο της Α΄ τάξης Ενιαίου Λυκείου «Εγχειρίδιο Γλωσσικής Διδασκαλίας», έκδοση 2014 (ενότητες 1 - 21)

Αριθμ. 104968/Γ2
Καθορισμός εξεταστέας − διδακτέας ύλης των πανελλαδικά εξεταζόμενων μαθημάτων της Γ΄ τάξης του Γενικού Λυκείου για το σχολικό έτος 2014−2015.

http://edu.klimaka.gr/anakoinoseis-panellhnies/ejetastea-ylh-panellhnies/76-exetastea-ylh-archaia-ellhnika-thewrhtikhs.html

Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ
ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ

Έχοντας υπόψη:
(...)

ΙΣΤΟΡΙΑ
Από το βιβλίο «Ιστορία του Νεότερου και του Σύγχρονου Κόσμου (από το 1815 έως σήμερα) της Γ΄ Τάξης Γενικού Λυκείου και Δ΄ Τάξης Εσπερινού Λυκείου, Γενικής Παιδείας, των Ιωάννη Κολιόπουλου, Κωνσταντίνου Σβολόπουλου, Ευάνθη Χατζηβασιλείου, Θεόδωρου Νημά, Χάριτος Σχολινάκη − Χελιώτη, έκδοση 2014.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α : Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΟΝ 19ο ΑΙΩΝΑ (1815-1871).

1. Το Συνέδριο Ειρήνης της Βιέννης (1814-1815) σ. 9-12
2. Τα εθνικά και φιλελεύθερα κινήματα στην Ευρώπη σ. 13-15
3. Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 -  Ένα μήνυμα ελευθερίας για την Ευρώπη σ. 16-33
4. Το ελληνικό κράτος και η εξέλιξή του (1830-1881) σ. 34-37
5. Το Ανατολικό Ζήτημα και ο Κριμαϊκός Πόλεμος σ. 38-40
6. Η Βιομηχανική Επανάσταση σ. 41-43

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β : ΑΠΟ ΤΟΝ 19ο ΣΤΟΝ 20ο ΑΙΩΝΑ (1871-1914).

1. Η ακμή της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας σ. 53-56
3. Προσπάθειες για τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας σ. 60-62
4. Εθνικά κινήματα στη Νοτιοανατολική Ευρώπη σ. 63-67
5. Οι Βαλκανικοί Πόλεμοι (1912-1913) σ. 68-73

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Γ : Ο Α΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΜΕΣΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ

σ.75-96

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ : Η ΕΥΡΩΠΗ ΚΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕΣΟΠΟΛΕΜΟΥ

1. Η δεκαετία 1920-1930  σ. 97-100
2. Εσωτερικές εξελίξεις στην Ελλάδα (1923-1930) σ. 101-103
3. Η διεθνής οικονομική κρίση και οι συνέπειές της σ. 104-105
4. Η Ελλάδα κατά την κρίσιμη δεκαετία 1930-1940 σ. 106-108

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ε : Ο Β΄ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

σ. 111-138

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ: Ο ΜΕΤΑΠΟΛΕΜΙΚΟΣ ΚΟΣΜΟΣ

σ.139-165

http://edu.klimaka.gr/anakoinoseis-panellhnies/ejetastea-ylh-panellhnies/72-exetastea-ylh-istoria-genikhs-paideias.html

Α΄ΚΛΙΣΗ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΩΝ

Περιλαμβάνει:

 αρσενικά σε –ας και –ης

και θηλυκά σε –α και –η.

Ενικός						Πληθυντικός
Αρσενικό			Θηλυκό
Ον.	-ας	-ης	-α	-α	-η	-αι
Γεν.	-ου	-ου	-ας	-ης	-ης	-ων
Δοτ.	-ᾳ	-ῃ	-ᾳ	-ῃ	-ῃ	-αις
Αιτ.	-αν	-ην	-αν	-αν	-ην	-ας
Κλ.	-α	-η (ή -ᾰ)	-α	-α	-η	-αι

Ιδιαίτερες παρατηρήσεις 

1. Το –ας της Α΄κλίσης είναι πάντα μακρό, π.χ. τοὺς στρατιώτας, τῆς ὥρας.
2. Η γενική πληθυντικού των πρωτοκλίτων είναι περισπωμένη, δηλαδή τονίζεται πάντοτε στη λήγουσα και παίρνει περισπωμένη, π.χ. τῶν μαθητῶν, τῶν πολιτῶν, τῶν σφαιρῶν, θαλασσῶν. Εξαίρεση: τῶν ἐτησίων (οἱ ἐτήσιαι=τα μελτέμια)
3. Τα αρσενικά που λήγουν σε –της, -άρχης, -μέτρης, -τρίβης, -ώνης, -πώλης σχηματίζουν την κλητική ενικού σε –α βραχύχρονο, π.χ. ὦ τελῶνα, ὦ στρατιῶτα.
4. Η κατάληξη –α στα πρωτόκλιτα θηλυκά μπορεί να είναι μακρά ή βραχεία, ανάλογα:

I.                    Αν πριν από την κατάληξη –α υπάρχει οποιοδήποτε σύμφωνο (εκτός από το –ρ), τότε το –α ονομάζεται μη καθαρό και τρέπεται σε –η στη γενική και τη δοτική ενικού. Το μη καθαρό –α είναι πάντοτε βραχύ, π.χ. ἡ γλῶσσα, ἡ μοῦσα, ἡ τράπεζα.

II.                 Αν πριν από την κατάληξη –α υπάρχει φωνήεν ή –ρ, τότε το –α ονομάζεται καθαρό. Το καθαρό –α είναι μακρό[u1] . Π.χ. ἡ ὥρα, ἡ ἐλαία.

III.               Το –α στην αιτιατική και την κλητική του ενικού είναι ό,τι και στην ονομαστική, π.χ. ἡ ὥρα (καθαρό=>μακρό), τὴν ὥραν,  ὦ ὥρα/ ἡ γλῶσσα (μη καθαρό –α=> βραχύ) τὴν γλῶσσαν, ὦ γλῶσσα.

Ασκήσεις για την Α΄κλίση ουσιαστικών

1. Να γραφούν οι πλάγιες πτώσεις του ενικού και του πληθυντικού των ουσιαστικών:

	μοῑρα	ἀλήθεια	τράπεζα	λοχίας	σημαία	ἰδιώτης
Γεν.
Δοτ.
Αιτ.
Γεν.
Δοτ.
Αιτ.

 

2. Να γραφούν η γενική και η κλητική ενικού των ουσιαστικών: μοῦσα, γεωμέτρης,  ἀρχαιοπώλης, θύρα, μαθητής, τραυματίας.

γεωμέτρης	ἀρχαιοπώλης	θύρα	μαθητής	τραυματίας

3. Να τοποθετηθούν στην κατάλληλη στήλη του πίνακα που ακολουθεί τα πρωτόκλιτα ουσιαστικά: χώρα, σφαῖρα, τράπεζα, σαφήνεια, πεῖνα, ῥίζα, θάλαττα, ἅμαξα, ἀργία, πεῖρα.

γενική σε –ας	γενική σε -ης

---

 [u1]Εξαιρούνται, έχουν δηλαδή το καθαρό –α βραχύχρονο:

α. Τα προπαροξύτονα, π.χ, ἡ βοήθεια, ἡ πρόνοια, ἡ μάχαιρα

β. τα παρακάτω δέκα δισύλλαβα ουσιαστικά: γαῖα, γραῖα, μαῖα, μυῖα/ μοῖρα, πεῖρα, σπεῖρα, σφαῖρα, σφῦρα, πρῷρα.